Czy warto włączyć robaki do diety?

Czy warto włączyć robaki do diety? W ostatnich latach coraz częściej czytamy o pomysłach włączenia robaków do diety człowieka – w postaci barwników (koszenila) lub jako mąka ze świerszczy i larw mącznika.

Do rzekomych zalet spożywania insektów należą: wysoka zawartość białka, witamin z grupy B, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-6, omega-9), żelaza czy błonnika (chityna).

Jednak za tą „zieloną rewolucją” stoi szereg poważnych zagrożeń zdrowotnych, potwierdzonych przez badania naukowe i raporty z farm owadów, o czym przeczytasz w dalszej części tego artykułu.

Reakcje alergiczne i reakcje krzyżowe

Największe zagrożenie dla człowieka stanowią reakcje alergiczne – zarówno klasyczne (np. wysypki, biegunki, nudności), jak i anafilaksja, która może prowadzić wręcz do zgonu. Owady, podobnie jak skorupiaki, należą do stawonogów, co oznacza, że ich spożycie niesie za sobą wysokie ryzyko reakcji krzyżowych.

Badania z Tajlandii wykazały, że aż 14,7% badanych miało objawy alergiczne po spożyciu owadów.
W Chinach 14% przypadków anafilaksji w latach 1980–2007 wynikało z jedzenia koników polnych i szarańczy.
Aż 87% osób uczulonych na krewetki reaguje negatywnie również na białka owadów.
71% osób uczulonych na roztocza kurzu domowego wykazuje także reakcję na białka owadzie.

Odpowiedź alergiczna może wystąpić nawet u osób, które nie mają alergii na skorupiaki – ze względu na nowe, niepoznane wcześniej białka występujące w owadach. Niektóre z tych reakcji nie zostaną powiązane ze spożyciem owadów, przez co układ odpornościowy będzie stale obciążany szkodliwymi dla nas substancjami.

Zatrucia histaminowe i problemy pokarmowe

Histamina, która gromadzi się w owadach (zwłaszcza smażonych, suszonych, długo przechowywanych), może wywołać objawy przypominające alergię.

Do objawów należą biegunka, bóle brzucha, kołatanie serca, niepokój, świąd skóry.
Osoby z niedoborem enzymu DAO (diaminooksydazy) są szczególnie wrażliwe, ale symptomy mogą wystąpić także u „zdrowych” osób.

Chityna – główny składnik egzoszkieletu owadów – również może wywoływać problemy żołądkowo-jelitowe (ból brzucha, wzdęcia, problemy z trawieniem), szczególnie u dzieci, osób starszych i kobiet w ciąży.

Zanieczyszczenia mikrobiologiczne i pasożyty

Spożycie skażonych owadów może prowadzić do ostrych zatruć pokarmowych, a nawet długofalowych uszkodzeń wątroby. Co gorsza, wiele produktów z owadów – nawet przetworzonych – nie spełnia norm bakteriologicznych. U osób ze słabszym funkcjonowaniem żołądka może również dojść do zakażenia pasożytniczego, które niesie ze sobą liczne konsekwencje zdrowotne.

Owady są często zatem wektorami groźnych patogenów, takich jak:

bakterie: Listeria monocytogenes, Salmonella spp., Bacillus cereus, E. coli,
pasożyty: pierwotniaki (np. Entamoeba, Balantidium, Cryptosporidium), tasiemce (Hymenolepis diminuta), roztocza (badania na pasożyty zrobisz tutaj: http://hackyourbrain.pl/pasozyty – a z kodem BIOHACKING otrzymasz rabat),
wirusy: wirus zapalenia wątroby typu A (HAV), norowirusy,
grzyby i mykotoksyny: Aspergillus (produkujący rakotwórczą aflatoksynę B1), Fusarium, Penicillium.

Zanieczyszczenie metalami ciężkimi i toksynami

Badania wykazały, że spożycie owadów może zwiększyć dobowe spożycie metali ciężkich nawet 9-krotnie w stosunku do limitów WHO. W przeciwieństwie do ryżu, przypraw czy owoców suszonych, dotychczas nie ustalono dopuszczalnych norm dla zawartości tych metali w owadach.

Dzieje się tak, ponieważ insekty łatwo kumulują metale ciężkie z gleby i paszy:

Kadm – występujący szczególnie w czarnej musze.
Arsen – wykrywany w mączniku młynarku.
Rtęć, ołów, chrom, nikiel, miedź – obecne w wielu jadalnych owadach.

Dodatkowo, owady zawierają znaczne ilości pozostałości pestycydów, szczególnie pochodzących ze środowisk naturalnych lub hodowanych na zanieczyszczonych podłożach. Poziomy takich substancji wykryte w owadach przekraczają maksymalne dopuszczalne normy ustalone dla konwencjonalnych produktów mięsnych.

Należy również zwrócić uwagę na zawartość elementów antyodżywczych, np. tanin czy związków fenolowych. Substancje te, mimo występowania w niewielkich ilościach, mogą wpływać na absorpcję i trawienie składników pokarmowych, szczególnie u osób wrażliwych.

Luki prawne i brak kontroli jakości

Choć mąki ze świerszczy czy larwy mącznika młynarka są dopuszczone do stosowania jako dodatek do żywności (np. w pieczywie, makaronach, dżemach, wyrobach cukierniczych), to systemy nadzoru nad ich jakością są wyraźnie niedopracowane.

Brakuje jednolitych standardów przetwarzania i higieny.
Nie istnieją długoterminowe badania dotyczące skutków chronicznego spożycia.
Wiele produktów z owadów nie spełnia nawet podstawowych wymagań mikrobiologicznych.

Podsumowanie

Czy warto włączyć robaki do diety? Insekty, pomimo że w teorii mogą być źródłem wartościowego białka i składników odżywczych, jednocześnie niosą realne, dobrze udokumentowane ryzyko zdrowotne. Należą do nich silne reakcje alergiczne, zagrożenia mikrobiologiczne, zatrucia metalami ciężkimi, toksyny i problemy z trawieniem.

Dopóki nie zostaną wprowadzone szczegółowe i rygorystyczne regulacje bezpieczeństwa, warto zachować ostrożność w ich konsumpcji – zwłaszcza jeśli pojawiają się jako ukryty składnik (np. mąka ze świerszczy w chlebie).