Czy na samą myśl o jedzeniu wydziela się insulina?
Zgodnie z fizjologią insulina zaczyna być wydzielana przede wszystkim po zjedzeniu posiłku. To właśnie wtedy do krwi trafia glukoza (cukier), którą organizm musi przetransportować do komórek. Z biologicznego punktu widzenia byłoby to jednak dość nieefektywne – gdyby organizm czekał z rozpoczęciem trawienia aż do momentu jego połknięcia, pierwsze minuty po jedzeniu byłyby znacznie większym wyzwaniem dla utrzymania prawidłowego poziomu glukozy we krwi.
Czy sama myśl o jedzeniu powoduje wydzielanie insuliny?
Jeżeli jedynie planujesz, co zjesz na kolację albo zastanawiasz się, co kupić w sklepie, prawdopodobnie nie wywoła to istotnego wydzielania insuliny. Sama abstrakcyjna myśl o jedzeniu nie będzie wystarczającym bodźcem.
Sytuacja zmienia się wtedy, gdy do gry wchodzi więcej zmysłów.
Widok świeżo upieczonego chleba, zapach kawy, czy wyobrażenie sobie smaku ulubionego deseru mogą uruchomić tzw. cefaliczną fazę wydzielania insuliny (CPIR, cephalic phase insulin release).
W badaniach wykorzystywano metodę określaną jako sham feeding. Polega ona na smakowaniu jedzenia bez jego połykania. Okazało się, że już sama obecność bodźców smakowych lub zapachowych wystarcza, aby organizm rozpoczął wydzielanie niewielkiej ilości insuliny, mimo że do przewodu pokarmowego nie trafiają jeszcze żadne składniki odżywcze.
Cały proces przebiega bardzo szybko. Pierwsze zmiany można zaobserwować już po około 2-5 minutach od pojawienia się bodźca, a odpowiedź organizmu zwykle utrzymuje się przez około 8-10 minut.
Nie jest to taki sam wyrzut insuliny, jaki pojawia się po zjedzeniu posiłku. Faza cefaliczna odpowiada zazwyczaj za około 1-3% całkowitej ilości insuliny wydzielanej po posiłku. Jest to więc niewielka, ale specyficzna reakcja organizmu, która ma przygotować go na to, co wydarzy się za chwilę.
Po co organizm wydziela insulinę jeszcze przed jedzeniem?
Na pierwszy rzut oka może wydawać się to nielogiczne. Skoro glukoza nie trafiła jeszcze do krwi, po co organizm miałby wydzielać insulinę?
To właśnie tutaj widać, jak precyzyjnie działa ludzki organizm.
Niewielkie wydzielanie insuliny przed posiłkiem przygotowuje tkanki do szybszego wykorzystania glukozy, gdy ta zacznie pojawiać się we krwi po zjedzeniu posiłku. Dzięki temu organizm może sprawniej kontrolować poposiłkowy wzrost stężenia glukozy i ograniczyć jego wysokość.
Nie jest to jednak jedyna zmiana zachodząca w fazie cefalicznej.
Wtedy zaczynają wydzielać się również inne substancje związane z trawieniem. Jedną z nich jest gastryna (hormon pobudzający żołądek do tworzenia kwasu solnego). Zwiększa się także produkcja śliny, która ułatwia rozdrabnianie pokarmu i rozpoczyna trawienie niektórych składników. Dzięki temu układ pokarmowy jeszcze przed rozpoczęciem jedzenia przygotowuje się do trawienia pokarmu.
Organizm zachowuje się podobnie jak kucharz, który przygotowuje wszystkie składniki jeszcze przed rozpoczęciem gotowania. Dzięki temu, gdy jedzenie rzeczywiście trafi do przewodu pokarmowego, cały proces przebiega znacznie sprawniej.
Od czego zależy, jak dużo insuliny wydzieli organizm?
Nie u każdej osoby faza cefaliczna będzie wyglądała tak samo. Znaczenie ma nie tylko sam bodziec, ale również wcześniejsze doświadczenia, sposób odżywiania, a nawet to, czy organizm zna dany produkt.
Jednym z najważniejszych elementów jest intensywność bodźca. Zupełnie inaczej organizm zareaguje, gdy przez ułamek sekundy zobaczysz ciasto w witrynie cukierni, a inaczej, gdy przez kilka minut będziesz patrzeć na nie, czuć jego zapach i wyobrażać sobie jego smak. Im dłużej mózg odbiera informacje sugerujące, że za chwilę pojawi się jedzenie, tym silniej może przygotowywać organizm do posiłku.
Znaczenie ma również sam rodzaj jedzenia. Badania pokazują, że pokarmy stałe wywołują wyraźniejszą odpowiedź niż napoje. Wynika to prawdopodobnie z tego, że podczas jedzenia angażowanych jest więcej receptorów smaku i dotyku znajdujących się w jamie ustnej.
Istotne są także nasze preferencje. Widok produktu, który bardzo lubimy i dobrze znamy, będzie zwykle silniejszym bodźcem niż jedzenie, którego nigdy wcześniej nie próbowaliśmy. Mózg wykorzystuje wcześniejsze doświadczenia i uczy się przewidywać, co za chwilę nastąpi. Im lepiej zna dany pokarm, tym łatwiej uruchamia proces przygotowania organizmu do jego spożycia.
Organizm potrafi nauczyć się, o której godzinie jesz
Organizm może wykształcić pewnego rodzaju „pamięć” posiłków.
Zjawisko to określa się mianem warunkowania. Polega ono na tym, że mózg zaczyna kojarzyć określone bodźce z nadchodzącym jedzeniem. Z czasem wystarczy sam bodziec, aby uruchomić reakcję organizmu.
Najbardziej znanym przykładem jest doświadczenie rosyjskiego fizjologa Iwana Pawłowa. Psy, które przez dłuższy czas otrzymywały jedzenie po usłyszeniu metronomu, zaczynały wydzielać ślinę już po samym dźwięku, mimo że pokarm jeszcze się nie pojawił.
Podobny mechanizm obserwuje się również w przypadku wydzielania insuliny.
Badania pokazują, że organizm może nauczyć się nie tylko reagować na widok lub zapach jedzenia, ale także na porę dnia, w której zwykle spożywamy posiłki. Jeżeli codziennie jesz śniadanie o podobnej godzinie, układ nerwowy zaczyna przewidywać jego nadejście i odpowiednio wcześniej uruchamia procesy przygotowujące organizm do jedzenia.
W badaniach wykazano również, że reakcja ta jest znacznie słabsza, gdy uczestnikom prezentowano potrawy, których wcześniej nie znali. Sam wygląd nie zawsze wystarczał. Znacznie większe znaczenie miały wcześniejsze doświadczenia oraz znajomość smaku danego produktu.
To pokazuje, że faza cefaliczna nie jest wyłącznie prostym odruchem. Dużą rolę odgrywa tutaj mózg, pamięć oraz wcześniejsze doświadczenia związane z jedzeniem.
Dlaczego ma to szczególne znaczenie u osób z zaburzoną glikemią?
U osób z insulinoopornością, stanem przedcukrzycowym czy cukrzycą, faza cefaliczna bywa rozregulowana (wyniki badań nie zawsze były jednoznaczne, ale należy brać to pod uwagę). To jeden z powodów, dla których po posiłku poziom glukozy może wzrastać bardziej niż u osób zdrowych.
Z drugiej strony osoby z zaburzeniami gospodarki glukozowo-insulinowej często przez cały dzień dostarczają organizmowi niewielkich bodźców związanych z jedzeniem. Łyk kawy z mlekiem, ciągłe podjadanie podczas gotowania, próbowanie przygotowywanych potraw, kilka łyków słodkiego napoju czy niewielkie przekąski spożywane co kilkanaście minut sprawiają, że organizm praktycznie nie ma okazji odpocząć od sygnałów związanych z jedzeniem.
Jeżeli nawet sam widok, zapach czy smak potrafią uruchomić proces przygotowania do posiłku, łatwo zauważyć, że częste dostarczanie takich bodźców może utrzymywać organizm w ciągłej gotowości do jedzenia. Właśnie dlatego u osób z zaburzoną glikemią znacznie większe znaczenie ma nie tylko to, co jedzą, ale również jak często mają kontakt z jedzeniem oraz jak często pobudzają układ pokarmowy nawet niewielkimi przekąskami czy napojami zawierającymi kalorie.
Nie oznacza to, że sam zapach jedzenia czy spojrzenie na ciasto prowadzą do istotnych zaburzeń metabolicznych. Pokazuje jednak, jak niezwykle czuły jest nasz organizm i jak wcześnie rozpoczyna przygotowania do posiłku. To kolejny argument przemawiający za świadomym ograniczaniem ciągłego podjadania oraz spożywania niewielkich ilości kalorii przez cały dzień, szczególnie u osób, które mają trudności z utrzymaniem prawidłowego poziomu glukozy we krwi.
Czy napoje zero powodują wydzielanie insuliny?
U osób zdrowych napoje zero mogą wywołać niewielki i krótkotrwały wyrzut insuliny w ramach fazy cefalicznej, jednak efekt ten nie występuje u wszystkich, jest słaby i zazwyczaj nie ma istotnego znaczenia klinicznego. W przypadku napojów efekt jest dodatkowo mniej wyraźny niż przy produktach stałych lub półstałych. U osób z otyłością, insulinoopornością czy cukrzycą faza cefaliczna często jest osłabiona lub zaburzona, dlatego pojedynczy napój zero również nie powoduje istotnego wzrostu insuliny.
Podsumowanie
Choć faza cefaliczna potwierdza wydzielanie insuliny na widok czy zapach jedzenia, to jest reakcją prawidłową, która wspiera układ pokarmowy.
Nie oznacza to jednak, że każda myśl o jedzeniu powoduje istotny wzrost insuliny. Mimo że ilość wydzielanej w ten sposób insuliny jest niewielka, mechanizm ten pokazuje, jak czule działa ludzki organizm. Mózg i układ pokarmowy nie funkcjonują niezależnie od siebie. Nieustannie wymieniają informacje i wspólnie przygotowują organizm do tego, co za chwilę ma się wydarzyć.
To również przypomnienie, że na metabolizm wpływa nie tylko to, co znajduje się na talerzu. Znaczenie mają także nasze codzienne nawyki – częste podjadanie, próbowanie potraw podczas gotowania czy regularne sięganie po napoje zawierające kalorie. U osób z zaburzoną glikemią ograniczenie takich sytuacji może być jednym z elementów wspierających lepszą kontrolę poziomu glukozy we krwi.
Jeżeli chcesz zadbać o zdrowe nawyki żywieniowe, zajrzyj do tego dokumentu: https://hackyourbrain.pl/produkt/odzywianie/
Polecane produkty
Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Przed wprowadzeniem zmian w odżywianiu, suplementacji lub stylu życia – zwłaszcza przy stosowaniu farmakoterapii, w ciąży, w okresie karmienia, u dzieci i osób z chorobami przewlekłymi – skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.
Udostępnij na
Polecane produkty
Skomentuj