Czy warto stosować kremy z kolagenem?
Kremy z kolagenem od lat zajmują szczególne miejsce w kosmetycznych rytuałach pielęgnacyjnych. Są reklamowane jako rozwiązanie problemów ze starzeniem się skóry, utratą jędrności, zmarszczkami i „zanikiem kolagenu”. Przekaz jest prosty – skoro wraz z wiekiem kolagenu w skórze ubywa, wystarczy dostarczyć go z zewnątrz, aplikując odpowiedni krem. Taka narracja brzmi logicznie, ale tylko do momentu, w którym zaczniemy analizować ją przez pryzmat biologii skóry, immunologii i fizykochemii cząsteczek.
W tym artykule przyjrzymy się, czy kolagen zawarty w kremach ma realną szansę dotrzeć tam, gdzie faktycznie pełni swoją funkcję, oraz czy może wpływać na procesy zachodzące w skórze. Wyjaśnimy, jak zbudowana jest skóra, jakie mechanizmy chronią ją przed przenikaniem obcych substancji i dlaczego w przypadku kolagenu deklaracje producentów rozmijają się z możliwościami ludzkiego organizmu.
Skóra jako bariera biologiczna – punkt wyjścia
Aby zrozumieć, dlaczego kremy z kolagenem nie działają w sposób deklarowany przez producentów, trzeba zacząć od immunologii i odporności nieswoistej (czyli wrodzonego systemu obrony organizmu, który działa niezależnie od wcześniejszego kontaktu z patogenem).
Jednym z kluczowych elementów tej odporności biernej są bariery mechaniczne. Należą do nich właśnie skóra oraz błony śluzowe układu oddechowego, pokarmowego i moczowego. Ich podstawowym zadaniem jest blokowanie przenikania patogenów oraz ksenozwiązków (czyli substancji obcych dla organizmu, nienaturalnych biologicznie).
Skóra nie została zaprojektowana po to, aby coś do niej „wchodziło”. Jej rolą jest właśnie uniemożliwienie penetracji.
Jak zbudowana jest skóra?
Z dermatologicznego punktu widzenia skórę dzielimy na:
- naskórek,
- skórę właściwą,
- tkankę podskórną.
Najważniejszą warstwą ochronną naskórka jest stratum corneum, czyli warstwa rogowa. To właśnie ona odpowiada za barierowość skóry. Składa się z około 15–25 warstw martwych komórek, połączonych desmosomami (specjalnymi strukturami działającymi jak zatrzaski). To dokładnie ta warstwa, którą usuwa się podczas peelingu.
Dodatkowo całość jest stabilizowana przez substancje lipidowe i białkowe, które tworzą zwartą, trudną do sforsowania strukturę. To pierwsza i najważniejsza przeszkoda dla jakiejkolwiek substancji aplikowanej na skórę.
Dalton – kluczowe pojęcie
Aby iść dalej, trzeba wyjaśnić pojęcie daltona. Dalton jest jednostką masy atomowej i odpowiada jednej dwunastej masy atomowej izotopu węgla C¹². W praktyce służy do określania „wielkości” cząsteczek.
To pojęcie jest kluczowe, ponieważ zdolność substancji do przenikania przez skórę jest bezpośrednio zależna od jej masy cząsteczkowej.
Gdzie produkowany jest kolagen?
Kolagen jest produkowany przez fibroblasty – komórki znajdujące się w skórze właściwej. To właśnie tam znajduje się praktycznie cały kolagen obecny w skórze. Skóra właściwa stanowi około 90% objętości całej skóry.
Aby krem z kolagenem mógł:
- dostarczyć kolagen do skóry,
- albo pobudzić jego produkcję,
substancje w nim zawarte musiałyby przejść przez naskórek i dotrzeć do skóry właściwej, czyli dokładnie tam, gdzie znajdują się fibroblasty.
Czy kolagen wchłania się przez skórę?
W literaturze naukowej przez lata funkcjonowała granica około 1000 daltonów jako maksymalna masa cząsteczki zdolnej do przeniknięcia przez stratum corneum. Nowsze analizy pokazują jednak, że w praktyce granica ta jest znacznie niższa i wynosi około 500 daltonów.
Potwierdza to fakt, że:
- wszystkie znane alergeny kontaktowe mają masę poniżej 500 daltonów,
- wszystkie powszechnie stosowane substancje farmakologiczne przenikające przez skórę również mieszczą się w tym zakresie.
Cząsteczki większe niż 500 daltonów nie są w stanie dotrzeć do skóry właściwej.
Kolagen a masa cząsteczkowa
I tu pojawia się zasadniczy problem.
Masa cząsteczkowa kolagenu wynosi około 300 000 daltonów.
Dla porównania:
- wymagane < 500 daltonów,
- kolagen: ~300 000 daltonów.
Nawet najdrobniejsze peptydy kolagenowe stosowane w kosmetykach przekraczają próg penetracji skóry o rząd wielkości.
Oznacza to, że kolagen z kremu:
- nie dociera do skóry właściwej,
- nie może zostać wbudowany w skórę,
- nie jest w stanie pobudzić fibroblastów (ponieważ nie dociera do warstwy skóry, w których znajdują się ich receptory).
Czy kremy do twarzy działają?
Większość kremów, także tych drogich, działa wyłącznie na poziomie naskórka. Substancje nawilżające wypełniają przestrzenie międzykomórkowe, co chwilowo daje efekt gładkiej, napiętej skóry. To efekt analogiczny do zalania wodą dziur w asfalcie – powierzchnia na moment wygląda lepiej, ale struktura drogi się nie zmienia.
Po odparowaniu wody efekt znika.
Próby obejścia bariery skóry
W badaniach laboratoryjnych stosuje się silne promotory penetracji, które naruszają barierę skórną, jednak nie są one dopuszczone do rutynowego stosowania w kosmetykach.
Działają one jak „koń trojański”, częściowo rozpuszczając barierę skórną. Nie zmienia to jednak faktu, że standardowe kremy z kolagenem nie spełniają deklarowanych funkcji.
Istnieją eksperymentalne formy mikrocząsteczek kolagenu, które potencjalnie mogą przenikać do skóry właściwej, ale nie są one jeszcze standardem rynkowym.
Czy stosowanie kremów do twarzy ma sens?
Istnieją substancje, które po aplikacji na skórę mogą stymulować fibroblasty do produkcji kolagenu, ale nie jest to kolagen aplikowany bezpośrednio.
Jeśli celem jest realne wsparcie syntezy kolagenu, najprostsze i najlepiej udokumentowane strategie to:
-
Zwiększenie podaży białka
Kolagen jest ilościowo najważniejszym białkiem w ludzkim organizmie. Składa się z aminokwasów, które muszą pochodzić z diety. Zalecenie 0,8 g białka/kg masy ciała jest niewystarczające, szczególnie u osób starszych i aktywnych, dlatego najlepiej spożywać 1,5 g-2,0 g białka na kilogram masy ciała. Niedobór białka bezpośrednio odbija się na jakości skóry.
-
Suplementacja doustna kolagenem
Istnieje coraz więcej rzetelnych badań pokazujących, że doustna suplementacja kolagenem będzie wspierać jego syntezę. Produkcja kolagenu spada wraz z wiekiem, ale nawet przy zwiększonej podaży jego substratów organizm nie jest w stanie utrzymać młodzieńczego tempa syntezy. Kolagen doustny nie wbudowuje się bezpośrednio w skórę, lecz dostarcza aminokwasów i bioaktywnych peptydów, które mogą stymulować fibroblasty do własnej syntezy.
Podsumowanie
Nie ma biologicznych podstaw, aby stosowanie kremów z kolagenem działało tak, jak deklarują producenci. Kolagen nie przenika przez skórę, nie dociera do fibroblastów i nie zwiększa swojej zawartości w skórze właściwej. Działanie takich kremów ogranicza się do chwilowego efektu nawilżenia naskórka.
Jeśli Twoim celem jest realna poprawa jakości skóry, kluczowe znaczenie ma odpowiednia podaż białka w diecie oraz – w uzasadnionych przypadkach – suplementacja kolagenem doustnym. Skóra, jak każda tkanka, reaguje przede wszystkim na to, co dzieje się od wewnątrz, a nie na marketingowe obietnice nakładane na jej powierzchnię.
Polecane produkty
Udostępnij na
Polecane produkty
Skomentuj